De eerste poging tot oprichting

Na de aanleg van de Staatsspoorlijn Zwolle-Meppel met het spoorstation "Dedemsvaart" onstonden er plannen voor de aanleg van een stoomtram verbinding vanaf dit station naar het dorp Dedemsvaart en verder. In de Lokaalspoor- en tramwegwet van 1878 wordt bepaald dat voor spoorwegen met een maximale snelheid van 15 km/uur (dravend paard), de artikelen van de Spoorwegwet van 1875 niet van toepassing zijn. Hierdoor wordt het mogelijk om, relatief, eenvoudig een tramweg aan te leggen en te exploiteren.

In 1880 doen de heren Henri Boers te Utrecht en Edouard Lebaigue te Brussel verwoede pogingen tot het verkrijgen van een concessie voor de aanleg van diverse stoomtramweg lijnen in Drente en Overijssel.

Provinciale Drentsche en Asser courant. 12-11-1880

Van Henri Boers verschijnt in 1884 het boekje De Tramwegen in Nederland met informatie over lokaalspoorwegen.

Zij zijn echter niet de enige, ook de heren J. Bosch Bruist, burgemeester van Nieuwleusen en B. Berends Az., grondeigenaar te Dedemsvaart doen een aanvraag :

Het nieuws van den dag : kleine courant. Amsterdam, 6-12-1880

Het laatst genoemde koppel had al concept statuten van een op te richten vennootschap "Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij"

Art. 1. De vennootschap, waarvan de zetel is gevestigd te Dedemsvaart, voert den naam van "Dedemsvaartsche stoomtramweg-maatschappij."
Art. 2. Het doel de vennootschap is het aanleggen en exploiteeren van een stoomtramweg van af het station Dedemsvaart tot het marktplein aldaar en zoo mogelijk van daar tot aan de grens de gemeente Ambt Hardenberg, waarvoor concessie is aangevraagd door de hh. J. Bosch Bruist, burgemeester van Nieuwleusen en B. Berends Az., grondeigenaar te Dedemsvaart.
Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. Zwolle, 13-12-1880

De gemeenten Ambt-Hardenberg, Ommen en Gramsbergen verlenen concessie aan Boers en Lebaigue. De gemeenteraad van Avereest vond het moeilijk kiezen, dus eerst maar een commissie :

Avereest, 25 Nov.
Met ingenomenheid werd heden in de vergadering van den gemeenteraad kennis genomen van de adressen van de hh. Henri Boers en E. Lebaigue, en van de hh. J. Bosch Bruist en B. Berends Az., in zake den aanleg van stoomtramlijnen langs de Dedemsvaart. Een bepaald besluit werd echter niet genomen, hoewel men algemeen de voorkeur geeft aan de lijn station-Dedemsvaart naar de oostelijke grens der gemeente.
De raad benoemde een commissie om met de adressanten in nader overleg te treden, bestaande uit de hh. H. van Barneveld, burg.; J. ten Kate en P. van der Elst, weth.; E. Zwiers en W. Weide Az., raadsleden; jhr. mr. G. C. Junius van Hemert, lid van de Gedep. Staten, en A. M. C. Jongkindt Coninck, boom- en bloemkweeker.
Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. Zwolle, 27-11-1880

De commissie komt binnen een maand al met een rapportage :

Avereest, 18 Dec. 1880.
...
Wij hebben de eer uwe vergadering hiernevens weder in te zenden, de requesten en bijlagen van de heeren J. Bosch Bruist en B. Berends Az. en van de heeren Henri Boers en E. Lebaigue, betreffende het aanleggen van een stoomtram in deze gemeente, en naar aanleiding daarvan het navolgende rapport uit te brengen: Dat Avereest groot belang heeft bij dien aanleg is een onbetwistbaar feit; elke poging die strekken kan dien te bevorderen, verdient ten volle de sympathie van allen. De daartoe strekkende aanvragen hebben mitsdien aanspraak om het onderwerp uit te maken van een nauwgezette overweging.
...
Beide vragen een subsidie van ongeveer f 1200 jaarlijks, gedurende 20 jaren en komen dus op dit punt nagenoeg met elkander overeen.
...
In den omvang dier aanvragen echter bestaat onderling verschil. Terwijl toch de hh. Boers-Lebaigue een stoomtram wenschen aan te leggen van af Zwolle langs Dalfsen, Ommen, Ommerschans langs de Dedemsvaart tot aan het Jaaghuis en van daar over Hardenberg en Gramsbergen naar Koevorden, zijn de hh. Bosch Bruist-Berends van plan een stoomtram aan te leggen alléén langs de Dedemsvaart van af de grens der gemeente Avereest bij sluis YII tot aan het station van den staatsspoorweg.
...
Een verbinding met het station Dedemsvaart is voor de gemeente onmisbaar en er zal geen sprake kunnen zijn van gemeentelijke hulp indien er geen zekerheid bestaat dat die verbinding zal gemaakt worden. Op dit punt bevredigt de aanvrage van de heeren Bosch Bruist-Berends meer het gemeentelijk belang dan die van de heeren Boers- Lebaigue. Werd evenwel de aanvrage van laatstgenoemde heeren uitgebreid met een verlenging van af de Balkbrug tot aan het station Dedemsvaart, dan zou die aanvrage als zijnde van veel ruimere strekking en meer het algemeen belang bevorderende, voor de gemeente wenschelijker zijn.
Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. Zwolle, 27-12-1880

In de zomervergadering op 22 juli 1881 besluiten Provinciale Staten van Overijssel aan de heren Boers-Lebaigue o.a. het tolvrij gebruik van de wegen en een subsidie toe te kennen :

ZWOLLE, 22 Juli.
In de heden gehouden vergadering van de Provinciale Staten waren 39 leden tegenwoordig. Wat betreft de voorstellen in zake stoomtramweg en locaalspoorwegmaatschappij is besloten :
a. op de aanvrage van de hh. Bosch Bruist en Berends afwijzend te beschikken.
b. aan de hh. Boers en Lebaigue tot den aanleg van een stoomtramlijn Zwolle-Coevorden en station Dedemsvaart, Hardenberg of Gramsbergen het gebruik van de provinciale wegen door de tramlijn in te nemen, te vergunnen, met vrijdom van tol en een subsidie van f 150 's jaars per kilometer gedurende 20 jaar, terwijl bovendien een subsidie van f 50,000 wordt verstrekt met het oog op den geïsoleerden toestand van dat deel der provincie, 't welk door de stoomtramlijn zal worden doorsneden.

Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. Zwolle, 23-7-1881

Mooi, dat is geregeld zou je denken ! Aan de slag. Er waren echter nog een aantal voorwaarden waaraan voldaan moest worden :

ZWOLLE, 31 December.
Toen de Staten van Overijssel in de zomervergadering van 1881 aan de heeren H. Boers en E. Lebaigue, met vergunning om tolvrij gebruik te maken van de provinciale wegen, een subsidie uit de provinciale fondsen verleenden ... behielden zij zich de nadere regeling voor van de aan die vergunning en subsidien te verbinden voorwaarden.
Onder die voorwaarden ... bepaalt art. 2, dat de concessionarissen binnen dertig dagen na de dagteekening van het besluit schriftelijk verklaren of zij de vergunning en de daaraan verbonden voorwaarden aannemen, en art. 23 dat de vergunning wordt vervallen verklaard door Gedeputeerde Staten, o. a. wanneer de concessionarissen haar niet binnen den bij het 3e lid van art. 2 bepaalden termijn hebben aangenomen.
Naar wij vernemen is die aanneming niet geschied.
Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant. Zwolle, 2-1-1882

Inderdaad, de heren hebben niet voldaan aan de voorwaarden waardoor gedeputeerde staten de vergunning op 22 dec 1881 vervallen verklaard :

In de zomervergadering der Staten van Overijssel, welke op 4 Julij e. k. wordt geopend, komen o. a. de volgende stukken in behandeling:
Besluit van Ged. Staten van 22 Dec. 1881, houdende mededeeling van de vervallen-verklaring der vergunning aan de hh. H. Boers en E. Lebaigue verleend met betrekking tot den aanleg en de exploitatie van een stoomtramweg van het station Zwolle naar Coevorden en van 't station Dedemsvaart naar Gramsbergen.
Provinciale Drentsche en Asser courant. 30-6-1882

En daarmee kwam een definitief einde aan dit avontuur. Wat was de reden waarom beide heren de verplichtigen niet konden of wilden aangaan ? Overmoed ? of te druk met andere zaken ?
Ook hun gezamelijke plannen in Zeeland voor de stoomtramlijn Hulst-Walsoorde en Breskens-Maldeghem gingen niet door !

De Nederlandsche Centraal-Spoowegmaatschappij verzocht vervolgens aan de provincie en de betreffende gemeentes de vergunning en subsidie over te nemen, maar ook daaruit kwam geen stoomtramweg voort.

De aanleg van stoomtramwegen Zwolle-Coevorden en Dedemsvaart-Gramsbergen wordt door de Centraal Spoorweg-Maatschappij voorgestaan. Onder de aangelegde stoomtramlijnen zijn er, welker wagens op de gewone spoorwegen kunnen doorloopen. Aan de ondernemers van locaal-spoorwegen, die meer dan de tramwegen als concurrenten der gewone spoorwegen zijn te beschouwen, wordt het uitvoeren hunner plannen niet zoo gemakkelijk gemaakt ...
De locomotief; weekblad gewijd aan de belangen van spoor- en tramwegen, 1882
Uit bet verslag der Nederlandsche Centraalspoorwegmaatschappij over 1883 blijkt ... dat wegens de finantieele bezwaren en ook omdat het Rijk, niettegenstaande herhaalde aanzoeken geen termen vond om de onderneming te steunen, besloten werd af te zien van de concessie voor den stoomtramweg Zwolle—Coevorden— Dedemsvaart.
De locomotief; weekblad gewijd aan de belangen van spoor- en tramwegen, 18-6-1884

En de heren Bosch-Bruist en Berends doen weer een poging :

De gemeenteraad van Avereest heeft aan de Heeren J. Bosch Bruist te Nieuwleusen en A. Berends Az. te Dedemsvaart, concessie verleend voor den aanleg van een stoomtramlijn langs de Dedemsvaart.
De locomotief; weekblad gewijd aan de belangen van spoor- en tramwegen, 10-1-1883
De uitvoering der concessie voor den Stoomtramweg Zwolle-Coevorden-Dedemsvaart blijft nog afstuiten op finantiëele bezwaren, zoodat zij zonder geldelijke medewerking van het Rijk niet uitvoerbaar te achten is. Zoodanige medewerking kon vooralsnog niet verkregen worden.
De locomotief; weekblad gewijd aan de belangen van spoor- en tramwegen, 30-5-1883